Essay: Muziek in de onderbouw: kunde, kennis of de kick?

In het muziekonderwijs zijn, voor zowel het basis- als het voortgezet onderwijs, de meningen over wat het belangrijkste is aan het vak muziek nogal verdeeld. Moet het vooral een leuk vak zijn en aansluiten op de hedendaagse cultuur van de leerlingen of moet de nadruk vooral op kennis en het begrijpen van muziek komen te liggen; kunde, kennis of de kick? Deze kwestie bestaat eigenlijk al vanaf het begin van het muziekonderwijs. Om hier een goed antwoord op te kunnen geven is het van belang om eerst naar de historie van het muziekonderwijs te kijken. Daarom volgt hier eerst een historisch overzicht van het muziekonderwijs in Nederland.

Historisch overzicht van het muziekonderwijs

In 1931 richtte Willem Gehrels (1885-1971) de volksmuziekschool op in Amsterdam. Hij wilde kinderen van minder vermogende komaf de kans geven om muziekles te volgen. In 1932 werd begonnen met algemeen vormend muziekonderwijs aan 175 leerlingen uit de vierde klas van de lagere school. In 1934 werd naast het algemeen vormend muziekonderwijs begonnen met instrumentaal les. Na de oprichting van de school in Amsterdam werden er in vele andere steden ook muziekscholen opgericht.
In 1940 werd Gehrels aangesteld als docent Pedagogiek aan het Conservatorium in Amsterdam. En in 1941 begon hij met een cursus van 15 weken over het methodiek en didactiek van het algemeen vormend muziekonderwijs voor conservatoriumstudenten.
In 1948 werd aan het Conservatorium van Amsterdam het eerste schoolmuziekexamen afgelegd. Daarna stopte Gehrels met het werken aan het conservatorium. In 1960 werd de vernieuwde Volksmuziekschool geopend. In 1963 stopte Gehrels als directeur van de muziekschool. Bij Gerhels ging het om de kennis van de geschiedenis van de klassieke muziek en de kunde van de muziek; doen wat je kan en ook kunnen begrijpen wat je hoort.

Ad Heerkens, een muziekpedagoog van een generatie later dan Gehrels, vond dat bij muziekonderwijs de wereld van het kind het uitgangspunt moest zijn. Bij Heerkens ging het, naast de kennis van de muziek in samenhang met de maatschappij, ook om de kick van de muziek; het genieten van muziek.
In 1971 komen er een aantal vernieuwingen in het muziekonderwijs. Zo wordt muziek een eindexamenvak, wordt de popmuziek in het onderwijs betrokken, komt muziek op als maatschappelijk verschijnsel, komt er grafische notatie van muziek en gaat het transformeren van muziek naar andere vormen een rol spelen. De studie schoolmuziek is een goede brede opleiding geworden. In het voortgezet onderwijs komen steeds meer bekwame muziekdocenten terecht. In de jaren 80 word er enorm bezuinigd op o.a. muziekonderwijs. De studie schoolmuziek word magerder, terwijl in 1985 het vak wel een gewoon eindexamenvak word op de havo en het vwo. Popmuziek krijgt op de opleiding schoolmuziek steeds meer aandacht en bij de invoering van de basisvorming in 1993 komen er goede muziek methodes op de markt. En aan het eind van de vorige eeuw word CKV ingevoerd; Culturele en Kunstzinnige Vorming.
Tegenwoordig is het in de onderbouw vooral van de belang dat de leerlingen leren de mogelijkheden van de verschillende kunstdisciplines te gebruiken en dat de leerlingen hun kunstzinnige werk op een toegankelijke wijze kunnen presenteren. Ook is het communiceren over het ontwerp van het werk van belang. Vooral de kunde en de kick zijn dus belangrijk geworden.


Afwisseling in de les

Zelf vind ik het belangrijk dat de 3 verschillende aspecten (kunde,kennis en de kick) gecombineerd worden. Daardoor blijft het voor de leerlingen leuk en interessant. Een goede docent kan er voor zorgen dat leerlingen zowel kennis op doen van muziek, muziek kunnen maken en begrijpen en er ook nog eens een kick van krijgen. Dit gaat volgens mij het beste door vooral voor afwisseling in de les te zorgen. Geen theorieles zonder het aan de praktijk te koppelen. Laat de leerlingen de theorie gelijk in praktijk brengen. Zelf vind ik een compositieopdracht een goede vorm. Voordat er met het maken van de compositie wordt begonnen wordt eerst de theorie die daarvoor nodig is uitgelegd; oftewel de kennis. Daarna laat je de leerlingen een compositie maken waarin een aantal theoretische aspecten zitten. Je laat ze bijvoorbeeld een melodie maken met een motief dat ze op verschillende manieren terug moeten laten komen; de kunde. Door daarna de compositie ook nog eens door ze zelf uit te laten voeren; de kick , zijn ze zowel met de theorie als met de praktijk bezig geweest.

Om een klas te motiveren is het goed om te beginnen met de kick van het muziek maken. Vooral is het belangrijk dat de leerlingen in de brugklas zich leren te uiten met behulp van muziek. Verder is het vooral in de brugklas belangrijk om de leerlingen enthousiast te maken voor muziek, omdat ze volgens mij dan eerder geneigd zijn om in de latere jaren muziek als keuzevak te kiezen. En als ze enthousiast zijn over muziek gaan ze ook sneller andere stijlen van muziek verkennen dan als ze dat niet zijn. Ook vind ik het belangrijk om aan te sluiten op hun belevingswereld en cultuur; ik vind het daarom ook belangrijk dat nieuwe media gebruikt worden tijdens de muziekles. Er zou veel meer gebruik gemaakt moeten worden van het internet; van bijvoorbeeld sites als YouTube en allmusic.com. Laat de leerlingen presentaties geven met behulp van internet. Laat de leerlingen zelf op onderzoek uit gaan en actief bezig zijn met muziek.

Kennis, Kunde én de Kick!

De discussie over wat het belangrijkste is; kennis,kunde of de kick, hoeft van mij niet meer gevoerd te worden. Het antwoord is namelijk simpel: kennis, kunde én de kick!
Om goed muziekonderwijs te kunnen geven zijn ze alle 3 nodig. Misschien niet elke les in dezelfde verhoudingen, maar ze moeten altijd aanwezig zijn. De kennis wordt niet goed opgenomen als het niet aan de praktijk gekoppeld word. Anders om is de kick minder groot als de kunde en de kennis nog niet goed genoeg ontwikkeld zijn. Als toekomstig docent hoop ik tijdens mijn opleiding een goede verhouding tussen de 3 te vinden/ontwikkelen in mijn lesgeven.


Geef mij maar kennis, kunde én de kick!

Aantal woorden: 1005


Bronvermelding:

Artikel: Geruisloze blindheid - Guus Valk 11-03-2006 NRC - Reader
Artikel: COOL - Job Ter Steege 2000 M&O - Reader
Artikel: Karakteristiek van leergebied Kunst en
Cultuur - Reader

Website: http://www.gehrelsmuziekeducatie.nl/willemgehrels.htm